PAC yasabye ibisobanuro mu nyandiko, ibigo 84 ntibyabitanga

Inzego 130 zirimo imishinga ya Leta, Minisiteri, uturere n’ibitaro, byasabwe ibisobanuro hagendewe ku manota (opinion) byahawe n’Umugenzuzi Mukuru w’imari ya Leta. Ibigo 24 ni byo byatanze ibisubizo ku gihe, 22 bibitanga bitinze, naho 84 ntabyo byatanze.

Umuyobozi wa PAC, Depite Muhakwa Valens, avuga ko ibigo PAC yandikiye ari ibitarabonye ntamakemwa (unqualified audit opinion). Ati: “Twifuzaga ko baduha ibisobanuro mu nyandiko ku mpamvu yatumye bataba ntamakemwa (unqualified audit opinion) muri raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’imari ya Leta ya 2018/2019, bakisobanura ku makosa yagaragajwe n’Umugenzuzi Mukuru muri iyo raporo n’icyo bamaze gukora mu kuyakosora”.

Ibi bivuga ko ibigo byagenzuwe bikabona Ntamakemwa (unqualified audit opinion) bitigeze bisabwa ibisobanuro. Ibyabisabwe ni ibyabonye byakwihanganirwa (qualified audit opinion), ibyabonye bigayitse (adverse audit opinion) n’agahomamunwa (disclaimer audit opinion).

Ibi 130, byiganjemo ibyabonye Qualified na Adverse, haba mu nyandiko z’ikoreshwa ry’amafaranga (financial statement), ndetse no kubahiriza amategeko mu micungire (compliance).

Depite Muhakwa avuga ko byagombaga gusubiza mu gihe kitarenze ukwezi, bivuga ko bari bafite igihe gihagije cyo gutegura ibisobanuro.

Bamwe barasubije abandi barabyihorera

Ku wa kane tariki ya 12 Ugushyingo 2020 ni bwo Komisiyo Ishinzwe Gukurikirana Imikoreshereze y’imari n’umutungo by’Igihugu (PAC) yashyikirije inteko rusange y’abadepite, raporo y’igikorwa cyo kubariza mu ruhame (public hearing) zimwe mu Nzego, Ibigo na Porogaramu bya Leta bikoresha ingengo y’imari, kugira ngo bitange ibisobanuro ku makosa yabigaragayeho muri raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’imari ya Leta y’umwaka wa 2018/2019.

Ni igikorwa cyabaye Kuva ku itariki ya 14/09/2020 kugeza ku itariki ya 07/10/2020, hifashishijwe uburyo bw’ikoranabuhanga kubera kubahiriza amabwiriza yo kwirinda icyorezo cya Coronavirusi.

Muri ibyo byumweru bitatu, iyi Komisiyo yabajije Inzego, Ibigo na Porogaramu bya Leta 65 birimo Minisiteri 2, Ibigo bya Leta 22, Porogaramu za Leta 2, Umujyi wa Kigali, Uturere 26, Ibitaro 12 birimo Ibitaro by’Uturere 9 n’Ibitaro bikuru 3.

Imishinga ibiri muri 42 niyo yasubirije igihe, ibigo bya Leta bine muri 24 nibyo byasubirije igihe, minisiteri imwe(MINICOM) muri 6, uturere (n’umujyi wa Kigali) 14 muri 30 twabisabwe.

Utwo turere ni: Rwamagana, Rulindo, Nyaruguru, Nyamagabe, Nyamasheke, Nyagatare, Ngoma, Musanze, Gicumbi, Gisagara, Kamonyi, Gakenke na Bugesera.

Mu bitaro 26, bitatu byonyine ni byo byatangiye ibisobanuro ku gihe, ari byo Kabaya, Muhima na Munini.

Depite Muhakwa Valens inzego zitasubije ku gihe n’izitarasubije, bisobanuyeko batubahirije ibyo PAC yabasabye. Ati: “Bi nayo mpamvu twasabye Ministre w’Intebe kubafatira ibyemezo kandi bigakorwa mu gihe kitarenze amezi atandatu”.

Mu kugena no kwemeza inzego zatumijwe gutanga ibisobanuro mu ruhame ku makosa y’imicungire n’imikoreshereze y’imari n’umutungo by’Igihugu, hashingiwe kuri ibi bikurikira:

– Inzego zashyize mu bikorwa inama bagiriwe n’Umugenzuzi Mukuru w’imari ya Leta ku kigereranyo kiri munsi ya 60%;

– Inzego zabonye agahomamunwa (disclaimer) cyangwa “opinion” igayitse mu bijyanye no kuzuza ibitabo by’ibaruramari (financial statements) cyangwa kubahiriza amategeko n’amabwiriza (compliance);

– Inzego zagaragayemo ibibazo bikomeye by’imitangire y’amasoko n’imicungire y’amasezerano;

– Inzego zagaragayemo ibikorwa byinshi byadindiye (delayed works), ibyatawe na ba rwiyemezamirimo bitarangiye (abandoned works) n’ibikorwaremezo byubatswe cyangwa ibikoresho byaguzwe bikamara igihe bidakoreshwa bikangirika (idle assets).

Sangiza iyi nkuru

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *